دارد و از آنچه از آن آورده‌اند روش فلسفى أو هويدا است ( نيز ذريعه 14 : 115 ) . 5 - فريد خراسان أبو الحسن على فرزند أبو القاسم زيد بيهقى ( 449 - 565 ) كه به خواهش پيشواى نيكبخت جمال المحققين أبو القاسم علي بن حسن حونقى نيشابورى معارج نهج البلاغة ساخته و در 13 ج 1 552 آن را به انجام رسانده و به كتابخانهء جلال الاسلام ملك النقباء عماد الدين أبو سليمان علي بن محمد بن يحيى حسنى علوى ارمغان داده است . أو چون مورخ هم بوده است در اين شرح روش سنجشى پيش گرفته و براى روشن ساختن سخنان أمير مؤمنان از سخنان بزرگان پيشين ايران گواه آورده است . ( ذريعه 14 : 115 و 21 : 184 - نظم و نثر نفيسى 123 - تاريخ بيهق چاپ دوم ديباچه انگليسى ص 439 - و 442 ) . يك نسخه از آن در آستان رضوى هست ش 2042 ( 5 : 171 ش 716 ) به نسخ كهن بىتاريخ ( فهرست فاضليه ص 68 ش 35 ) گفته‌اند كه در كتابخانهء شيخ محمد صالح بن شيخ احمد آل طعّان بحرانى قطيفى هم نسخه اى هست ( فهرست معارف 1 : 142 ) . قطيف اكنون بخشى از عربستان سعودى است . بيهقى در ديباجه گفته است كه من نهج البلاغه در 516 نزد پيشواى پرهيزكار حسن بن يعقوب احمد قارى كه أو و پدرش از اديبان پارسايند خوانده‌ام و أو خود آن را از شيخ جعفر دوريستى محدث فقيه شنيده بود . و من سراسر آن را از پدرم كه از همان دوريستى اجازه داشته است چنان كه نوشتهء أو بر اين گواهى مىدهد شنيده‌ام و برخى از آن را هم از استادان خود شنيده‌ام و روايت من در اين كتاب از أبى الاعز محمد بن همام بغدادى شاگرد سيد رضى است كه از اخبار أمير المؤمنين آگاه بوده است . ابن يعقوب كه بيهقى ياد مىكند همان امام أبو يوسف يعقوب بن أحمد بن محمد كرد نيشابورى اديب شاعر درگذشته 474 است كه نسخه اى از نهج البلاغة نوشته بود و أو و پسرش هر دو در شعرهاى خود از آن ستوده است ( فهرست دانشگاه 5 : 1614 و 1632 ) . اينك آنچه در بارهء اين شرح نوشته‌ام و در آينده 4 : 825 - 833 چاپ شده است در اينجا مىآورم . معارج نهج البلاغة حجة الدين فريد خراسان أبو الحسن على فرزند أبو القاسم زيد بيهقى